Komt aan de banengroei een eind door de energieprijzen?
De groei van het aantal banen in Nederland dreigt tijdelijk stil te vallen als de energieprijzen langdurig hoog blijven. Daarvoor waarschuwt het UWV in een nieuwe arbeidsmarktprognose. Vooral sectoren die sterk afhankelijk zijn van brandstof, elektriciteit en internationale handel kunnen de gevolgen merken. Het gaat onder meer om transport, industrie, horeca en de uitzendbranche.
Sinds de escalatie van het conflict in het Midden-Oosten zijn de energieprijzen flink opgelopen. Volgens het UWV kan dit ertoe leiden dat de werkgelegenheid dit jaar niet verder groeit. Wanneer de hoge energieprijzen ook in 2027 aanhouden, verwacht de uitkeringsinstantie dat er tot en met 2028 ongeveer 75.000 minder banen bijkomen dan eerder werd voorzien.
Transportsector kwetsbaar voor dure brandstof
Vooral de transportsector staat onder druk. Hogere dieselprijzen zorgen direct voor stijgende kosten, terwijl veel vervoerders moeite hebben om die kosten volledig door te berekenen aan klanten. Daardoor komen winstmarges onder druk te staan en worden investeringen uitgesteld.
Ook in de industrie zijn de gevolgen merkbaar. Veel productiebedrijven zijn afhankelijk van grote hoeveelheden energie. Stijgende gas- en elektriciteitsprijzen kunnen leiden tot hogere productiekosten, een afnemende concurrentiepositie en minder vraag naar personeel.
Daarnaast verwacht het UWV dat ook de horeca geraakt kan worden. Wanneer huishoudens meer geld kwijt zijn aan energie en andere vaste lasten, blijft er minder over voor uitgaven aan restaurants, recreatie en andere vrijetijdsbestedingen.
Werkgevers worden voorzichtiger
Naast de hogere energiekosten speelt ook de geopolitieke onzekerheid een rol. Bedrijven weten niet hoe de situatie zich verder ontwikkelt en stellen daardoor investeringen en uitbreidingsplannen vaker uit. Volgens het UWV worden werkgevers hierdoor terughoudender bij het aannemen van nieuw personeel.
Als de energieprijzen de komende maanden weer dalen, is er volgens het UWV nog ruimte voor beperkte groei van de werkgelegenheid. Blijven de prijzen echter hoog, dan zal dat de arbeidsmarkt merkbaar afremmen.
Eerdere energiecrises lieten vergelijkbare effecten zien
Dat hoge energieprijzen invloed hebben op werkgelegenheid is niet nieuw. Tijdens de oliecrises van 1973 en 1979 kregen veel Europese landen te maken met sterk stijgende brandstofkosten. Bedrijven zagen hun kosten fors oplopen, economische groei viel terug en de werkloosheid liep in de jaren daarna op.
Ook recenter waren de gevolgen zichtbaar. Na de Russische inval in Oekraïne in 2022 stegen de Europese gas- en elektriciteitsprijzen naar recordhoogte. Vooral energie-intensieve industrieën, zoals de chemische sector, metaalindustrie en glastuinbouw, kwamen onder druk te staan. Verschillende bedrijven beperkten tijdelijk hun productie of stelden uitbreidingsplannen uit vanwege de hoge energiekosten.
Hoewel de huidige situatie anders is dan tijdens eerdere crises, laat de geschiedenis zien dat langdurig hoge energieprijzen vaak leiden tot lagere investeringen, terughoudendheid bij werkgevers en een afkoelende arbeidsmarkt.
Vergrijzing en AI veranderen de arbeidsmarkt
Tegelijkertijd wijst het UWV erop dat niet alleen energieprijzen bepalend zijn voor de arbeidsmarkt van de toekomst. Ook structurele ontwikkelingen zoals vergrijzing, digitalisering en kunstmatige intelligentie veranderen de vraag naar personeel.
In sectoren als zorg, techniek en ICT blijft de behoefte aan werknemers groot. In andere sectoren, waaronder delen van de financiële dienstverlening, kunnen automatisering en AI juist leiden tot minder arbeidsplaatsen.
Ondanks de economische onzekerheid blijft het tekort aan personeel in veel sectoren groot. Werkgevers geven aan dat bijna de helft van de vacatures moeilijk vervulbaar is. Daarom blijft investeren in scholing, omscholing en ontwikkeling volgens het UWV essentieel om werknemers en bedrijven toekomstbestendig te houden.